Bart Voorzangers weblog

top

volgend

overzicht

56 Onderwijsvrijheid is een Universeel Mensenrecht

De regelmatig bepleite afschaffing van het bijzonder onderwijs berooft álle ouders van een universeel mensenrecht, en voordelen heeft het niet. In feite gaat het de voorstanders van die afschaffing daar ook niet om. Ze willen van die malle moslims af …

vrijdag, 3 september 2010

Heel wat landgenoten zouden graag zien dat het islamitisch onderwijs verdwijnt. Veel idee van dat onderwijs hebben ze niet, maar onbekend maakt onbemind en ’t heeft toch al een slechte reputatie. Eén al te veel besproken fractievoorzitter uitgezonderd, beseffen ze allemaal dat je moslims en islam alleen kunt bestrijden met beleid waarin ze niet met name worden genoemd. Beleid dat ook andere minderheden treft, nemen ze daarbij graag voor lief; je moet iets overhebben voor behoud van eigenheid.

Daar ongeveer moeten we de herkomst zoeken van pleidooien voor afschaffing van de vrijheid van onderwijs – die nu is vastgelegd in artikel 23 van onze grondwet – en voor openbaar onderwijs voor allen. Uiteraard geven de pleitbezorgers ook argumenten en uiteraard komen ‘moslims’ en ‘islam’ daarin niet voor. Een kenmerkend voorbeeld van zo’n pleidooi is de bijdrage van Ewald van Engelen, hoogleraar financiële geografie aan de UvA, in de NRC van 27 augustus jongstleden. Van Engelen vindt dat ‘vrijheid van onderwijs’ heel liberaal klinkt, maar waarschuwt dat die klank misleidt. In Nederland komt dat recht zijns inzien neer ‘op het recht van levensbeschouwelijke organisaties om eigen scholen op te zetten die door de staat worden bekostigd’. Elders duidt hij die organisaties aan als ‘kerken’ en stelt hij dat het subsidiëren van kerken de scheiding van kerk en staat ondermijnt en dus uiterst on-liberaal is. Bovendien betekent de vrijheid van onderwijs een continuering of zelfs herinvoering van de verzuiling, en dat moeten we niet willen. Van Engelen pleit voor staatsonderwijs (en tegelijk maar voor een staatsomroep, en de afschaffing van randschriften en eden waar God in voorkomt, maar over tv en folklore wilde ik het nu even niet hebben).

Van Engelen, en vele anderen met hem, maakt hier nogal wat denk-misstapjes. Bijzonder onderwijs is maar ten dele onderwijs op religieuze grondslag. Het gaat ook om scholen die uitgaan van specifieke pedagogisch-didactische opvattingen als die van mevrouw Pankhurst (Dalton-onderwijs), mevrouw Montessori, meneer Petersen (Jenaplan-scholen), of meneer Freinet. Scholen op religieuze grondslag zijn geen kerkelijke scholen. Hun stichters waren vaak wel uit bepaalde kerken afkomstig, maar zij kregen de subsidie, niet die kerken. En zelfs al waren het de kerken die geld kregen voor onderwijs, dan nog zou de scheiding van kerk en staat niet in het geding zijn; het eerbiedwaardige leerstuk van die scheiding heeft betrekking op zeggenschap van de staat in de interne aangelegenheden van de kerk, of van de kerk over het beleid van de staat, en van zulke zeggenschap is in Nederland al heel lang geen sprake meer. In deze context is schermen met de scheiding van kerk en staat gewoon onzin. En voor schermen met verzuiling geldt hetzelfde.

Verzuiling betekent dat verschillende bevolkingsgroepen maatschappelijke eilandjes vormen, waar mensen werken voor, hun boodschappen doen bij, hun vrije tijd doorbrengen onder en hun politieke idealen nastreven met uitsluitend of vrijwel uitsluitend geestverwanten. Dat was ooit zo in Nederland, maar ’t is verleden tijd. Een deel van ons bijzonder onderwijs gaat historisch op die verzuiling terug, maar zulk onderwijs om die reden afschaffen is even dwaas als leuke weggetjes langs waterwegen sluiten omdat ze als voormalige jaagpaden teruggaan op die vermaledijde trekschuit.

De vraag is trouwens of bijzonder onderwijs zich zo makkelijk láát afschaffen. De tegenstanders ervan menen dat artikel 23 van onze grondwet een rare Hollandse hobby is en dat afschaffing ervan ons terugvoert naar de vredige schoot der geciviliseerde, liberale, naties. Maar het omgekeerde is het geval. Artikel 23 is een keurige ‘uitwerking’ van artikel 26 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (inhoudelijk, zij het uiteraard niet historisch, vandaar die aanhalingstekens). Artikel 26 kent ouders het recht toe te kiezen hoe hun kinderen worden opgevoed en geschoold, geeft iedereen recht op onderwijs, en bepaalt ook nog eens dat basisonderwijs gratis dient te zijn. In cultureel en levensbeschouwelijk zeer homogene landen kun je die rechten vast in staatsonderwijs gestalte geven, maar zo homogeen is Nederland niet en is het ook nooit geweest – vandaar nu juist destijds die schoolstrijd. Als je de Universele Verklaring serieus neemt, en tot nu toe deden liberalen dat, dan zul je in een land met een levensbeschouwelijk diverse bevolking ruimte moeten scheppen voor door ouders gestichte en ingerichte scholen die in elk geval waar het om basisonderwijs gaat, door de overheid worden gesubsidieerd omdat ze anders onmogelijk gratis kunnen zijn.

Over de zegeningen van openbaar onderwijs heeft Van Engelen het niet. Anderen doen dat wel. Het zou zo goed zijn dat mensen ervaren dat de leden van ándere groepen – andere geloven, andere kleuren, andere culturen – net zulke mensen zijn als zijzelf. En dat is het ook, maar ’t is de vraag of je die ervaring per se zo jong mogelijk moet opdoen. Er is wel meer dat iedereen zou moeten snappen en dat evenmin in het basisschoolcurriculum zit. Veel dingen leer je nu eenmaal het beste als je daar rijp voor bent.

Naast alle andere dingen die mensen verdelen – cultuur, economische positie, status, wijk en woonplaats, enzovoort – speelt religie in feite maar een ondergeschikte rol. Dat geldt zelfs waar groepen tegenover elkaar staan die naast allerlei culturele en etnische tegenstellingen ook inderdaad qua geloof verschillen. Het heeft iets behoorlijk gedwongens om scholen per se multi-religieus en ‘dus’ openbaar te willen hebben. Bovendien, hoe uit zich die zwaar overschatte multi-religieuziteit dan? Krijgen kinderen het ene jaar een juf die openlijk het atheïsme propageert en het volgende jaar een meester die even openlijk probeert ze islamitisch of gereformeerd te vormen? En gaan we dan eisen dat elk team het hele spectrum aan levensbeschouwelijke diversiteit weerspiegelt? Wordt het een school waar ieders geloof om wille van de lieve vrede zo onzichtbaar mogelijk moet zijn? Of een school waar het hele team gezamenlijk uitdraagt dat alle geloven gelijk of minstens gelijkwaardig zijn, wat op zich een geloof uit vele is en dus gewoon neerkomt op levensbeschouwelijke indoctrinatie?

Mensen zijn onverbeterlijke wij-zij-denkers, en dat heus niet alleen waar het om geloof of huidskleur gaat: bij wij-van-Ajax tegen zij-van-Feijenoord, wij-Amsterdammers tegen zij-in-de-provincie kan het er ook hevig aan toe gaan. Andere voorbeelden verzint u zelf wel. In dat opzicht zijn kinderen mensen in het kwadraat: wij-van-onze-school tegen zij-van-die-andere-school speelt op elke interscholaire sportdag, en wij-van-groep-x tegen zij-van-groep-y versjteert menig speelkwartier. Wat dat betreft biedt zelfs de meest homogene school oefenstof genoeg om het groepsdenken aan af te leren. En gelukkig maar, want verreweg de meeste scholen in Nederland zijn behoorlijk homogeen, ook de openbare. Er is geen school in Nederland, ook geen orthodox-religieuze school, waar je kinderen niet aan de hand van hun zeer eigen situatie van die neiging tot groepsdenken bewust kunt maken. Als het om dat principe gaat, en dat zou het moeten gaan, is de hele discussie over bijzonder versus openbaar onderwijs volstrekt overbodig.

Kortom, afschaffing van het bijzonder onderwijs berooft álle ouders van een universeel mensenrecht, en voordelen heeft het niet. In feite gaat het de voorstanders van die afschaffing daar ook niet om. Ze willen van die malle moslims af, maar omdat ze als rechtgeaarde Hallemannetjes ‘zo buitengewoon fatsoenlyk’ zijn, maken ze een omweg via het algemeen om het islamitisch onderwijs te nekken. Als we de brief van Ab Klink mogen geloven krijgen we de komende tijd nog veel van dat soort fatsoen te zien. En ’t zal altijd ‘liberaal’ heten.

Zie ook:

110 godsdienstvrijheid vereist godsdienstige vorming

106 Stadsdeel Amsterdam-Oost verbreekt De Verbinding

95 Het OM pleit voor fictie en vrijspraak

85 Een neutrale overheid

79 Godsdienstvrijheid

62 De schijn van partijdigheid

35 het TVHIOIO

14 mag een overheid gelovigen in dienst nemen?

3 Marcouch en de handjes