Bart Voorzangers weblog

top

volgend

overzicht

89 Wilders lijkt op Hitler – u niet?

Het afblazen van de Arondéuslezing doet flink wat stof opwaaien. Vanavond zullen we weten wat Thomas von der Dunk had willen zeggen over het taboe op verwijzingen naar de Tweede Wereldoorlog, maar van provinciale VVD- en CDA-coryfeeën niet zeggen mocht. Op Joop.nl intussen liep Michael Blok daar alvast op vooruit met zijn eigen analyse, die Geert Wilders blijkens een tweet ‘demoniserend’ vond. Zou het kunnen dat Wilders daarin gewoon gelijk heeft?

woensdag, 27 april 2011

Volgens de heer Blok is er niets tegen om Geert Wilders te vergelijken met Adolf Hitler. Hij doet dat vervolgens zelf met een ellenlange tabel waarin hij Hitler zet naast een aantal andere politici. Die tabel

… vergelijkt in de eerste plaats Hitler en Ghandi, die zoals verwacht heel verschillend zijn. Maar geldt dat ook voor hedendaagse politici zoals George Bush, Wim Kok of Nelson Mandela? Of, waarom niet, Wilders?

Blok zet een lange reeks ideeën, wensen, uitgangspunten en handelingen af tegen het denken en doen van de genoemden, en zoals te verwachten na die inleidende vraag, komen de vinkjes in de kolommen van Hitler en Wilders vrijwel overeen, en verschillen ze vrij radicaal van die bij de anderen.

Op zo’n aanpak is wel wat aan te merken. Als je de verschilpunten bij dit soort vergelijkingen in zo veel mogelijk items uitsplitst en terreinen waarop de vergelekenen niet of nauwelijks verschillen in zo min mogelijk items samenvat – en dat doet Blok – lijken de verschillen enorm. De omgekeerde strategie had tot een veel minder extreem beeld geleid. Bovendien zijn heel wat vinkjes discutabel. Ziet Wilders geen ruimte voor goede moslims? Ziet Bush terroristen niet als cultureel inferieur? Zag Gandhi de Britten niet als gevaarlijk? Liet Bush zich niet in beledigende bewoordingen over terroristen uit? Was Bush tegen beperkingen van de mensenrechten van terroristen (denk aan Guantamo Bay)? Blok zelf noemt zijn lijst kenmerken ‘natuurlijk niet perfect’. Dat mag een understatement heten.

Interessanter is wat Blok doet met de resultaten van zijn vergelijking. Na zijn ellenlange tabel schrijft hij:

Deze lijst kenmerken is natuurlijk niet perfect. Maar er zijn wel opvallend veel meningen en zelfs daden die Wilders gemeen heeft met Hitler. Een gelijkenis die je bij andere genoemde politici niet ziet. Dat betekent zeker niet dat Wilders het in zich heeft om een Europese oorlog te starten of moslims uit te roeien. Maar deze analyse plaatst misschien wel nog grotere vraagtekens bij het taboe op ‘De oorlog’ dan de gebeurtenissen rondom de Arondéuslezing. En maakt nogmaals duidelijk dat de relatief tolerante omgang van andere partijen met de PVV niet alleen van een gebrek aan historisch besef getuigt, maar ook van een gebrek aan logica en ruggengraat.

En dat is het dan. Einde verhaal.

Even een omweg. Ik ben bioloog en biologen zijn vergelijkers bij uitstek. Wij constateren voortdurend overeenkomsten en verschillen tussen soorten en kijken daar veelbetekenend bij. Daar hebben we goede redenen voor. Een recent voorbeeld: Mensenkinderen komen ter wereld met hun gezicht naar de rug van hun moeder. Dat is onhandig maar het werd lang beschouwd als het ongelukkige maar onvermijdelijke gevolg van het feit dat het hoofd van een mensenbaby in feite te groot is en het kind daardoor dwingt bij de geboorte een rare draai te maken. Mensenvrouwen lossen dat op door elkaar bij de bevalling te helpen – een voorbeeld van het veel besproken verband tussen onze grote intelligentie en ons sociale gedrag. Nu blijkt – de vergelijking waarom het hier gaat – dat chimpanseebaby’s in diezelfde houding ter wereld komen, terwijl hun hoofd een stuk kleiner is en chimpanseemoeders moederziel alleen bevallen. Wellicht dateert de houding waarin we ter wereld komen dus wel van voor de evolutionaire episode die ons met dat voor de bevalling onhandige grote hoofd opzadelde. Zo’n vergelijking dwingt ons biologen opnieuw na te denken over allerlei verbanden en ontwikkelingen die we dáchten te begrijpen. Achter dat vergelijken zit een uitgebreide theorie over verwantschapsrelaties tussen soorten en over evolutionaire processen. Bínnen dat theoretische kader hebben zulke vergelijkingen zin. Daarzonder zou het een betekenisloze exercitie zijn.

Heeft Blok ook zo’n theoretisch kader? Nou, áls hij het heeft, gebruikt hij het niet. Bloks vergelijking zou interessant zijn als je op basis daarvan kon verklaren waarom Wilders en Hitler bepaalde overeenkomsten vertonen, en als je voorspellingen zou kunnen doen ten aanzien van zaken die je nog niet hebt onderzocht.

Blok schrijft dat de overeenkomsten tussen Hitler en Wilders zeker niet betekenen ‘dat Wilders het in zich heeft om een Europese oorlog te starten of moslims uit te roeien’, wat geruststellend is, maar tevens zijn machteloosheid illustreert. ’t Zou interessanter zijn als hij kon aangeven wat die overeenkomsten dan minstens wél betekenen. Wat weten we na deze vergelijking dat we voordien nog niet wisten? Volgens Blok plaatst ‘deze analyse … vraagtekens bij het taboe op “De oorlog”’. Hij zegt het, maar waarom hij het zegt, zegt hij nergens. En dat zijn ‘analyse’ duidelijk maakt ‘dat de relatief tolerante omgang van andere partijen met de PVV niet alleen van een gebrek aan historisch besef getuigt, maar ook van een gebrek aan logica en ruggengraat’ komt al even verrassend uit de lucht vallen. Ook dat volgt nergens uit. Wie het – met Blok – al vond vóór lezing van Bloks stukje, vond het daarna vast nog, en wie het eerder níet vond, zal het door dat stukje vast niet zijn gaan vinden.

Bloks ‘analyse’ laat zien dat er zaken zijn waarin Wilders op Hitler lijkt. En ten dele is dat zeker waar. Maar iedereen lijkt in allerlei opzichten op Hitler. Zo raar is dat niet; we zijn allemaal mensen, per slot. Maar een vergelijking die niets meer laat zien dan dat er een aantal overeenkomsten zijn, levert niets interessants op. Daar leren we niets van. En een vergelijking waar we niets van leren, wordt kennelijk om een andere reden getrokken. Om iemand te demoniseren, bijvoorbeeld.

vervolg …